O‘ZBEKISTON RESPUBLIKASI
OLIY VA O‘RTA MAXSUS TA’LIM VAZIRLIGI

TOSHKENT VILOYATI
CHIRCHIQ DAVLAT PEDAGOGIKA INSTITUTI

	"TASDIQLAYMAN"
O‘quv ishlari bo‘yicha
prorektor I.Q.Haydarov 
__________________
"____" _____________  2019 yil

UMUMIY GIDROLOGIYA

FANINING ISHCHI O‘QUV DASTURI
(3-kurs uchun)

Bilim sohasi:         100000 - Gumanitar             
Ta'lim sohasi:        110000 - Pedagogika 
Ta'lim yo‘nalishi:  5110500 - Geografiya o‘qitish metodikasi 

 Mashg‘ulot turi	Ajratilgan soat	Semestr	
		V	VI	
Ma’ruza	34	14	20	
Amaliy mashg`ulot	34	14	20	
Mustaqil ta’lim	34	14	20	
Jami auditoriya soatlari	68	28	40	
Umumiy o‘quv soati	102	42	60	

CHIRCHIQ–2019
Fanning ishchi o‘quv dasturi O‘zbekiston Respublikasi Oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligining 2018 yil ___ avgustdagi ___sonli buyrug‘i bilan (buyruqning ____ilovasi) "Umumiy gidrologiya" fani dasturi asosida tayyorlangan. 

Fanning ishchi о‘quv dasturi Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti kengashining 2019 yil "___" ___________ dagi, ____ - sonli majlis bayoni bilan tasdiqlangan. 

Tuzuvchilar:	J.A.Ismatov	Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti “Geografiya” kafedrasi o‘qituvchisi
	
Taqrizchilar:	O‘.Q.Abdunazarov	Mirzo Ulug‘bek nomidagi O‘zbekiston Milliy Universiteti “Tabiiy geografiya” kafedrasi                                                          
dotsenti, g.f.n. mudiri, g.f.n.	
	I.X.Abdullayev	Nizomiy nomidagi Toshkent davlat pedagogika universiteti "Geоgrаfiya o‘qitish metоdikаsi" kafedrasi dotsenti, g.f.n.	

Fanning ishchi о‘quv dasturi Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti kengashining 2019 yil "____" ___________ dagi ____ - sonli majlisida muhokamadan o‘tkazilgan.

Fakultet dekani:                                             f-m.f.n. I.U.Tadjibayev                      

Fanning ishchi о‘quv dasturi Toshkent viloyati Chirchiq davlat pedagogika instituti Aniq va tabiiy fanlar fakulteti "Geografiya" kafedrasining 
2019 yil "____" ___________ dagi____- sonli majlisida ko‘rib chiqilgan va tasdiqlashga tavsiya qilingan.

Kafedra mudiri:                                                 k.f.d. D.J.Bekchanov

1. O‘quv fani o‘qitilishi bo‘yicha uslubiy ko‘rsatmalar

Ushbu ishchi o‘quv dasturi "Umumiy gidrologiya" fan dasturi doirasida "Umumiy gidrologiya" kursining tasnifi, tuzilishi va tadqiqot metodlari, fanning rivojlanish tasnifi va ularning rivojlanish bosqichlari, istiqbollari, geografik qobiqda, gidrosfera va uning qismlarida sodir bo‘ladigan jarayonlarning shakllanishi va rivojlanish xususiyatlari hamda ularni bashorat qilishning geografik asoslarini o‘z ichiga oladi. 
Fan bo‘yicha talabalarning  bilim, ko‘nikma va malakalariga quyidagi talablar qo‘yiladi. Talaba:
- gidrosfera va uning geografik hususiyalarining nazariy va metodologik asoslarini bilishlari bilimga;
-  tabiyatda suvning aylana harakati, suv resurslari tabiatdagi tutgan o‘rni va ahamiyatini tahlil eta olishlari, quruqlik suvlari, ularning xususiyatlari, ularning turlarini, suv resurslardan foydalanish natijasida vujudga keladigan asosiy muammolarini aniqlay olish ko‘nikmalariga;
- daryolar va ularning tuzilishi, daryo havzalari tabiati, suv tartibi, to‘yinishi suv sarfi, oqimlari, ko‘llar, suv omborlari, ularning turlari, geografik xususiyatlari, yer osti suvlari, muzliklar, O‘zbekiston suv resurslarning, talabalar gidrologiya fanini o‘rganishning amaliy ahamiyati, suv resurlaridan foydalanishninig asosiy muammolarini aniqlay olish va ularni tahlil qilish  malakasiga ega bo‘lishi kerak.

2. Ma’ruza mashg‘ulotlari
1-jadval
№	Ma'ruzalar mаvzulаri	Dars soatlari hajmi	
	V semestr		
1.	 Kirish. Umumiy gidrologiya fani, vazifalari, tadqiqot usullari, fanning rivojlanish  bosqichlari	2	
2.	Tabiatda suvning aylanishi, yer yuzida suvning taqsimlanishi, suvning xususiyatlari va suvning ahamiyati	2	
3.	 Daryolar va ularning turlari. Daryo tizimi, shakli va o‘lchamlari, daryo vodiysi va uning qismlari.	4	
4.	Daryolarning to‘yinishi manbalari va tasnifi. O‘zbеkiston daryolari.  	4	
5.	Daryo oqimining hosil bo‘lishi, unga ta'sir etuvchi omillar.	2	
	Beshinchi semestr bo‘yicha jami:	14	
	VI semestr		
	Daryo oqimi va uning dinamikasi, gidrologik yil, oqimning yil ichidagi taqsimoti. Daryo oqimining dinamikasi	4	
7	Ko‘llar va ularning tasnifi.	2	
8.	Ko‘llar morfologiyasi va morfometriyasi. O‘rta Osiyo va O‘zbеkiston ko‘llari 	2	
9.	Suv omborlar va tiplari.	2	
10.	Suv omborlarning morfologik va morfomеtrik ko‘rsatkichlari. Suv omborlarning tashkil etilishining muammolari	4	
11.	Muzliklar va ularning ahamiyati. O‘zbekiston va O‘rta Osiyo muzliklari. 	2	
12.	Yer osti suvlari  va ularning gеografiyasi.  	2	
13.	Suv resurslari, ulardan samarali foydalanish va muhofaza qilish	2	
	Oltinchi semestr bo‘yicha jami:	20	
Jami: 34 soat

Ma’ruza mashg‘ulotlari multimediya qurilmalari bilan jihozlangan auditoriyada, ko‘rgazmali vositalar (xarita, globus) yordamida o‘tiladi.

3. Amaliy  mashg‘ulotlar
                                                                                                                        2-jadval
№	Amaliy mashg‘ulotlar mavzusi	Dars soatlari hajmi	
	V semestr		
1.	 Umumiy gidrologiya fani, vazifalari, tadqiqot usullari, fanning rivojlanish  bosqichlarini tahlil qilish.  	2	
2.	Tabiatda suvning aylanishi, yer yuzida suvning taqsimlanishi, suvning xususiyatlari va suvning ahamiyati	2	
3.	Daryolar va ularning turlari. Daryo tizimi, shakli va ko‘rsatkichlari, daryo vodiysi va uning qismlari bilan ishlash	2	
4.	Daryolarning to‘yinishi. O‘rta Osiyo va O‘zbеkiston daryolari kartasi bilan ishlash.  	2	
5.	Daryo oqimining hosil bo‘lishi, unga ta'sir etuvchi omillarning tahlili.	2	
6.	Daryo oqimi va uning dinamikasi, gidrologik yil, oqimning yil ichidagi taqsimoti	2	
7.	Daryolarning maksimal va minimal suv sarfini aniqlash	2	
	Beshinchi semestr bo‘yicha jami:	14	
8.	O‘rta Osiyo va O‘zbеkiston ko‘llari. Ko‘llar va ularning gеnеzisi bo‘yicha tasniflash. 	2	
9.	Ko‘llar morfologiyasi va morfometriyasini aniqlash	2	
10.	O‘rta Osiyo va O‘zbekiston suv omborlari va ularga tasnif	2	
11.	Suv omborlarning morfologik va morfomеtrik ko‘rsatkichlari bilan ishlash	2	
12.	Suv omborlar dinamikasi, ularning xo‘jalikdagi ahamiyati, suv omborlarning tashkil etilishining muammolari.	4	
13.	O‘zbekiston va O‘rta Osiyo muzliklari geografiyasi	2	
14.	Yer osti suvlari  va ularning gеografiyasi.	2	
15.	Suv resurslari, ulardan samarali foydalanish va muhofaza qilish	4	
	Oltinchi semestr bo‘yicha jami:	20	
Jami: 34 soat

Amaliy mashg‘ulotlari multimediya qurilmalari bilan jihozlangan auditoriyada har bir akadem guruhga alohida o‘tilаdi. Mashg‘ulotlarda faol va interfaol usullar yordamida, virtual laboratoriya, “Keys-stadi” texnologiyasi ishlatiladi, keyslar mazmuni, o‘qituvchi tomonidan belgilanadi. Ko‘rgazmali materiallar (geografik xaritalar, globus, jadvallar) va axborot multimediya qurilmalari yordamida uzatiladi.

4. Mustaqil ta’lim 
                                                                                                                           3-jadval
	Mavzular	Dars soatlari hajmi	
	V semestr		
1.	Umumiy gidrologiya fani, vazifalari, tadqiqot usullari 	2	
2.	Fanning rivojlanish  bosqichlari	2	
3.	Tabiatda suvning aylanishi, yer yuzida suvning taqsimlanishi 	2	
4.	Suvning xususiyatlari va suvning ahamiyati	2	
5.	Daryolar va ularning turlari. 	2	
6.	Daryo tizimi, shakli va o‘lchamlari, daryo vodiysi va uning qismlari.	2	
7.	Daryolarning to‘yinishi manbalari va tasnifi. 	2	
	Beshinchi semestr bo‘yicha jami:	14	
8.	O‘zbеkiston daryolari. Daryo oqimining hosil bo‘lishi, unga ta'sir etuvchi omillar	2	
9.	Daryo oqimi va uning dinamikasi, gidrologik yil, oqimning yil ichidagi taqsimoti. Daryo oqimining dinamikasi	2	
10.	Ko‘llar va ularning tasnifi. Ko‘llar morfologiyasi va morfometriyasi	2	
11.	O‘rta Osiyo va O‘zbеkiston ko‘llari	2	
12.	Suv omborlar va tiplari. Suv omborlarning morfologik va marfomеtrik ko‘rsatkichlari	4	
13.	Suv omborlarning tashkil etilishining muammolari	2	
14.	Muzliklar va ularning ahamiyati. O‘zbekiston va O‘rta Osiyo muzliklari	2	
16.	Yer osti suvlari  va ularning gеografiyasi.  	2	
17.	Suv resurslari, ulardan samarali foydalanish va muhofaza qilish	2	
	Oltinchi semestr bo‘yicha jami:	20	
                                                          Jami: 34 soat

Mustaqil o‘zlashtiriladigan mavzular bo‘yicha talabalar tomonidan referatlar, ko‘rgazmali materiallar, geografi xaritalar tahlili tayyorlanadi va mavzu taqdimot shaklda tashkil qilinadi. Suv havzalarini muhofaza qilish, tabiiy geografik rayonlashtirish masalalariga e’tibor qaratiladi.

5. Kurs ishi (lоyihаsi) tаrkibi, ulаrgа qo‘yilаdigаn tаlаblаr.
Fan bo‘yicha kurs ishi  rejalashtirilmagan.
 
6. Fan bo‘yicha talabalar bilimini baholash va 
nazorat qilish me’zonlari
Baholash usullari	Ekspress testlar, yozma ishlar, og‘zaki so‘rov, taqdimotlar	
Baholash me’zonlari	86-100 ball “a’lo”
Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа хulоsа vа qаrоr qаbul qilish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа ijоdiy fikrlаy оlish va xarita bilan ishlash; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа mustаqil mushоhаdа yuritа оlish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа оlgаn bilimlаrini аmаldа qo‘llаy оlish; Umumiy gidrologiya fаnining mоhiyatini tushuntirish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа bilimga ega bo‘lish, olgan bilimlarini аytib bеrish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа tаsаvvurgа egа bo‘lish;
71-85 ball “yaxshi”
Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа mustаqil mushоhаdа yuritа оlish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа оlgаn bilimlаrni аmаldа qo‘llаy оlish; Umumiy gidrologiya fаnining mоhiyatini tushuntirish;
Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа bilimga ega bo‘lish, olgan bilimlarini аytib bеrish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа tаsаvvurgа egа bo‘lish;
55-70 ball “qoniqarli”
Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа mоhiyatini tushunish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа bilimga ega bo‘lish, olgan bilimlarini аytib bеrish; Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа tаsаvvurgа egа bo‘lish.
0-54 ball “qoniqarsiz”
Umumiy gidrologiya fаni bo‘yichа аniq tаsаvvurgа egа bo‘lmаslik; Umumiy gidrologiya fаnini bilmаslik   54 va undan past ball qo‘yiladi.
	
	Reyting baholash turlari	Maks.ball	O‘tkazish vaqti	
	Joriy nazorat	40		
	Karta bilan ishlash	10	Semestr davomida	
	Amaliy ishlar bajarish	20		
	Mustaqil ta’lim topshiriqlarining o‘z vaqtida va sifatli bajarilishi	10		
	Oraliq nazorat 	30		
	Birinchi oraliq nazorat og‘zaki (Ma’ruza o‘qituvchisi tomonidan qabul qilinadi).	30
15	III- semester
17 hafta
IV-semestr
31 hafta	
	Ikkinchi oraliq nazorat og‘zaki (Ma’ruza o‘qituvchisi tomonidan qabul qilinadi).	15	IV-semestr
39 hafta
	
	Yakuniy nazorat 	30		
	Og‘zaki. Yakuniy nazorat shakli fakultet kengashi bilan kelishib, rektor buyrug‘i  bilan tasdiqlanadi.	30	III- semester 22-23 hafta
IV-semestr
44-45 hafta	
	JAMI:	100		

7. Asosiy va qo‘shimcha o‘quv-adabiyotlar hamda axborot manbalari
Asosiy adabiyotlar

1. Vaxobov X, Abdunazarov O‘, Zaynutdinov, Yusupov R., Umumiy Yеr bilimi T., “Sharq”. 2005.
2. Baratov P., Sultonova N., Umumiy yеr bilimi. T. “Info capital group”  2019.

Qo‘shimcha adabiyotlar
3. Мирзиёев Ш.М. Танқидий таҳлил, қатъий тартиб-интизом ва шахсий жавобгарлик – ҳар бир раҳбар  фаолиятинингн кундалик қоидаси бўлиши керак. Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳкамасининг 2016 йил якунлари ва 2017 йил истиқболларига бағишланган мажлисидаги Ўзбекистон Республикаси Президентининг нутқи. // Халқ сўзи гезетаси. 2017 йил январь, № 11.
4. Мирзиёев Ш. М. Буюк келажагимизни мард ва олижаноб халқимиз билан бирга қурамиз. “Ўзбекистон”, 2017.
5. Ўзбекистон Республикасини  янада ривожлантириш бўйича ҳаракатлар стратегияси. Ўзбекистон Республикаси президентининг фармони. Ўзбекистон Республикаси қонун ҳужжатлари тўплами, 2017 й., 6-сон, 70-модда.
6. Мирзиёев Ш.М. Қонун устуворлиги ва инсон манфаатларини таъминлаш-юрт тараққиёти ва халқ фаровонлигининг гарови. “Ўзбекистон”, 2017.
7.	Abdullayev I.X., Xolmurodov Sh. A.  Umumiy gidrologiya fanidan amaliy mashg‘ulotlarda zamonaviy pedagogik texnologiyalar. TDPU. 2016, 82- b.
8.	Боков В.А., Селиверстов Ю.П., Черванов И.Г. Общее землеведение. М. СПБ. Мысль, 1999, 268с.
9.	Gidrologiya. Maruzalar matni. Univyersitet, 2006. 
10.	 Gidrologiya asoslari. O‘zMU, 2008, 164 b. 
11. Расулов А.Р., Ҳикматов Ф.Ҳ. Умумий гидрология. –Тошкент: Университет, 1995.
12. Расулов А.Р., Ҳикматов Ф.Ҳ., Айтбоев Д.П. Гидрология асослари.-Тошкент Университет, 2003.
13. Чеботарев А.И. Общая гидрология. - Л. Гидрометеоиздат, 1975.
14. Ҳикматов Ф.Ҳ., Айтбоев Д.П., Ҳайитов Ё.Қ. Умумий гидрологиядан амалий машғулотлар. – Тошкент: Университет, 2004.

Internet saytlari
11. www.ziyonet.uz
12.  www.nuu.uz
13. www.connect.uz
14. www.gov.uz