Chjan Xen seysmografi: “Ajdaholar va qurbaqalar”
Milodiy 132-yilda xitoylik olim Chjan Xen imperatorga sehrli bo‘lib tuyulgan bir moslamani taqdim etadi. Bu ulkan bronza idish bo‘lib, uning aylanasi bo‘ylab sakkizta ajdaho boshi, ularning ostida esa og‘zini ochib turgan sakkizta qurbaqa joylashtirilgan edi.
▪️U qanday ishlagan: Idishning ichida, markazga osib qo‘yilgan og‘ir mayatnik bo‘lgan. Qayerdadir olisda (hatto 500–600 km masofada) zilzila sodir bo‘lsa, mayatnik tebranishni boshlagan.
▪️Uzatish mexanizmi: Mayatnik ajdaholarning jag‘lari bilan bog‘langan sakkizta dastakdan birini turtgan. Zilzila epitsentriga qarab turgan ajdaho og‘zini ochgan va undan bronza sharcha tushib ketgan.
▪️Signal: Sharcha gumburlab pastda o‘tirgan qurbaqaning og‘ziga tushgan. Qaysi ajdaho “ishga tushganiga” qarab, choparlar poytaxtga yetib kelishga ulgurmasidan, imperator qaysi viloyatga yordam jo‘natish kerakligini darhol bilib olgan.
▪️Hayratomuz hodisa: Kunlarning birida moslama ishga tushadi, biroq poytaxtda hech kim silkinishni sezmaydi. Amaldorlar Chjan Xenni firibgar sanab, uning ustidan kulishadi. Ammo oradan bir necha kun o‘tgach, bir chopar yetib kelib, Gansu viloyatida – aynan ajdaho ko‘rsatgan yo‘nalishda – vayronkor zilzila yuz berganini xabar qiladi.
