Sport o’yinlari va uni o’qitish metodikasi

Kafedraning tashkil etilgan yili va rivojlanish tarixi Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi 2024-yil 29-avgustda Chirchiq davlat pedagogika universiteti Kengashining 1-sonli qarori bilan tashkil etilgan. Ilgari “Jismoniy madaniyat nazariyasi” kafedrasi tarkibida faoliyat olib borgan bo‘lsa, keyinchalik mustaqil kafedra sifatida ajralib chiqdi. Bugungi kunda kafedra jismoniy madaniyat ta'lim yo‘nalishi talabalariga sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasini o‘rgatib kelmoqda.

Kafedraning maqsadi va vazifalari Kafedraning missiyasi: Jismoniy tarbiya va sport sohasida yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash. Maqsadlarimiz:

• Kafedra sport o‘yinlari bo‘yicha nazariy va amaliy bilimlarni chuqur o‘rgatish orqali talabalarni zamonaviy pedagogik texnologiyalar, ilg‘or trenerlik usullari va sport menejmenti tamoyillariga asoslangan holda tayyorlashga qaratilgan.
• Xalqaro hamkorlikni kengaytirish – universitetlar, ilmiy jamoatchilik va ta’lim loyihalari bilan hamkorlikni yo‘lga qo‘yish.
• Ilmiy-tadqiqot muhitini rivojlantirish – sport o‘yinlari bo‘yicha ilmiy-tadqiqot ishlarini rivojlantirish va innovatsion o‘qitish metodikalarini ishlab chiqishdan iborat. Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi kafedrasining o‘rta muddatli strategik rivojlantirish dasturi (2024-2025 yillar uchun) amalga oshirilmoqda.

O‘quv dasturlari Kafedra bakalavriat bosqichi jismoniy madaniyat ta'lim yo‘nalishi talabalariga sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasini o‘qitish bo‘yicha darslar olib boradi.

• 1-kurs o‘quv dasturlari:
  • 60111200 – Jismoniy madaniyat – Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi (rus)
  • 60111200 – Jismoniy madaniyat – Gimnastika va uni o'qitish metodikasi (rus)
  • 60111200 – Jismoniy madaniyat – Milliy va harakatli o'yinlarni o'qitish metodikasi (rus)
  • 60111200 – Jismoniy madaniyat – Milliy va harakatli o'yinlarni o'qitish metodikasi (o‘zb)
• 2-kurs o‘quv dasturlari:
  • 60112200 - Jismoniy madaniyat – Jismoniy madaniyat nazariyasi va metodikasi (o‘zb)
  • 60112200 - Jismoniy madaniyat – Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi (o‘zb)
  • 60112200 - Jismoniy madaniyat – Sport to'garaklarini tashkil qilish va o'tkazish (o‘zb)
• 3-kurs o‘quv dasturlari:
  • 60112200 - Jismoniy madaniyat – Kurash turlari va uni o‘qitish metodikasi (o‘zb)
  • 60112200 - Jismoniy madaniyat – Sinfdan tashqari sport tadbirlarini tashkil qilish metodikasi (o‘zb)

Ilmiy-tadqiqot yo‘nalishlari va loyihalar Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi kafedrasi ilmiy-tadqiqot faoliyatini bir qator strategik yo‘nalishlarda olib bormoqda. Quyidagi yo‘nalishlar zamonaviy ta’lim talablariga javob beruvchi ilmiy tadqiqotlar olib borish, milliy va xalqaro ilmiy hamjamiyat bilan hamkorlikni kengaytirish hamda amaliy natijalarga erishishni maqsad qilgan:

• Sport o‘yinlarini o‘qitish metodikasi: Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasini fan sifatida o‘qitish metodologiyasini rivojlantirish kafedraning ustuvor yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. O'yinlarning psixologik va fiziologik jihatlarini rivojlantirish (S.X.Xabibullayev), taktik va strategik yondashuvlarni rivojlantirish (S.K.Toshpo‘latov) va mustaqil ta’limga yo‘naltirilgan yondashuvlarni (B.I.Xo‘janiyozov) takomillashtirishga alohida e’tibor qaratilmoqda.
• Yosh sportchilarni tarbiyalash va rivojlantirish bo‘yicha tadqiqotlar: Kafedraning mazkur yo‘nalishdagi ilmiy izlanishlari jismoniy tayyorgarlik, yosh sportchilar uchun mos jismoniy tayyorgarlik dasturlarini ishlab chiqish, ularning o'sishi va rivojlanishi uchun zarur bo'lgan jismoniy yuklamalarni aniqlashga qaratilgan (T.U.Zufarov). Shuningdek sportchilarning psixologik jihatdan tayyorligini oshirish, stressni boshqarish, maqsad qo'yish va motivatsiyani oshirish bo'yicha metodlarni o'rganish bo‘yicha ilmiy tadqiqot ham boshlab yuborilgan (M.N.Shermatov).
• Sportda raqamli texnologiyalar bo‘yicha tadqiqotlar (masalan, video tahlil, virtual realiti): Sportda raqamli texnologiyalar yo‘nalishi doirasida bir qator ilmiy ishlar olib borilmoqda. Jumladan, sportchilarni tahlil qilish: video tahlil orqali sportchilarning harakatlarini o'rganish, taktika va strategiyalarni baholash, trenerlarga o'z sportchilarining harakatlarini yaxshiroq tushunishga yordam beruvchi video materiallarni tayyorlash (Sh.E.Boltayev, A.I.Nazarov, A.I.Sultanov).
• Trenerlarning kasbiy kompetentligini takomillashtirish bo‘yicha: Trenerlar uchun samarali oʻqitish usullari, pedagogik texnologiyalar va innovatsion metodlarni tadqiq qilish muhim. Ular orasida interaktiv oʻqitish, muammolarni hal qilish usullari va shunga oʻxshash metodikalar joriy etish yuzasidan ishlar amalga oshirilmoqda (V.Sh.Karayev). Mazkur yo‘nalishlar kafedraning ilmiy-tadqiqot salohiyatini yuksaltirishga va yangi zamonaviy metodologiyalarni rivojlantirishga xizmat qilmoqda.

• 2026-2027- O'quv yilidan 61010200 – Sport faoliyati: (futbol, voleybol, dzyudo, kurash) yo'nalishlari ochildi. 

• 61010200 – Sport faoliyati: (futbol, voleybol, dzyudo, kurash) ta’lim dasturini ishlab chiqish va tasdiqlash bo‘yicha aniq tartib mavjud bo‘lib, u universitetning “Fan dasturlarini ishlab chiqish va tasdiqlash tartibi to‘g‘risidagi Nizom” hujjatida belgilangan.

• Ta’lim dasturini ishlab chiqish va tasdiqlash bosqichlari:

• Birinchi bosqich — me’yoriy asos tahlili. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2024-yil 25-iyundagi 218-sonli buyrug‘i bilan tasdiqlangan malaka talabi, Davlat ta’lim standarti va Milliy malakalar ramkasi talablari o‘rganiladi. Shu asosda yo‘nalishning maqsadi, kutilayotgan o‘quv natijalari va bitiruvchiga beriladigan kvalifikatsiya (Trener. Jismoniy tarbiya o‘qituvchisi) aniqlanadi.

• Ikkinchi bosqich — o‘quv rejani shakllantirish. Malaka talabi asosida o‘quv reja tuziladi: 240 ECTS kredit, 7200 soat, 4 yil, 8 semestr. O‘quv reja tarkibida majburiy fanlar, tanlov fanlari, amaliyot va yakuniy davlat attestatsiyasi bo‘limlari shakllantiriladi. Har bir fan uchun kredit hajmi, soatlar taqsimoti (ma’ruza, amaliy, laboratoriya, mustaqil ta’lim) va semestrlar kesimida joylashtirish belgilanadi.

• Uchinchi bosqich — fan dasturlarini (sillabuslarni) ishlab chiqish. Kafedra professor-o‘qituvchilari har bir fan bo‘yicha sillabusni tayyorlaydi. Sillabusda fanning maqsadi, o‘quv natijalari, mavzular rejasi, adabiyotlar ro‘yxati, baholash mezonlari va mustaqil ta’lim topshiriqlari ko‘rsatiladi. Ishlab chiqishda xalqaro andozalar va ish beruvchilar takliflari inobatga olinadi.

• To‘rtinchi bosqich — kafedra kengashida muhokama. Tayyorlangan o‘quv reja va 49 ta fan dasturi kafedra kengashida muhokama qilinadi. Professor-o‘qituvchilarning fikr-mulohazalari asosida zarur tuzatishlar kiritiladi. Muhokama natijalari bayonnoma shaklida rasmiylashtiriladi.

• Beshinchi bosqich — tashqi taqriz olish. Fan dasturlari bo‘yicha tegishli soha mutaxassislaridan (O‘zbekiston Badiiy akademiyasi vakillari, boshqa OTMlarning profil kafedra mudirlari, ish beruvchilar vakillari) tashqi taqrizlar olinadi. Taqrizchilarning tavsiyalari asosida yakuniy tuzatishlar kiritiladi.

• Oltinchi bosqich — fakultet Kengashida ko‘rib chiqish. San’atshunoslik fakulteti Kengashida o‘quv reja va fan dasturlari ko‘rib chiqiladi, fakultet dekanining xulosasi shakllantiriladi.

• Yettinchi bosqich — O‘quv-uslubiy kengashda tasdiqlash. Universitetning O‘quv-uslubiy kengashida (o‘quv-uslubiy boshqarma boshlig‘i rahbarligida) ta’lim dasturi DTS, malaka talabi va me’yoriy hujjatlarga muvofiqligi tekshiriladi va tasdiqlanadi.

• Sakkizinchi bosqich — rektor buyrugi va imzosi asosida ta’lim dasturi rasman tasdiqlanadi va kuchga kiradi.

• Yangilash va qayta ko‘rib chiqish tartibi:

Ta’lim dasturi har o‘quv yili boshida kafedra kengashida qayta ko‘rib chiqiladi. Qonunchilikda o‘zgarishlar kiritilganda, mehnat bozori ehtiyojlari o‘zgarganda yoki monitoring natijalari asosida kamchiliklar aniqlanganda ta’lim dasturiga tuzatishlar kiritiladi. Kichik tuzatishlar (sillabus mazmuniga o‘zgartirishlar) kafedra kengashi qaroriga binoan amalga oshiriladi. Muhim o‘zgartirishlar (o‘quv reja tarkibiga tuzatish, yangi fan kiritish, kredit hajmini o‘zgartirish) yuqoridagi tasdiqlash zanjirining to‘liq bosqichlaridan qayta o‘tkaziladi.

61010200 – Sport faoliyati: (futbol) ta’lim dasturini ishlab chiqish jarayonida ish beruvchilar, soha mutaxassislari va professor-o‘qituvchilarning ishtiroki ta’minlangan bo‘lib, ushbu jarayon tizimli ravishda yo‘lga qo‘yilgan.

Professor-o‘qituvchilar ishtiroki:

Ta’lim dasturini ishlab chiqishning boshlang‘ich bosqichidan boshlab “Sport o‘yinlari va uni o‘qitish metodikasi” kafedrasi professor-o‘qituvchilari bevosita ishtirok etgan. Kafedra mudirlari rahbarligida ishchi guruh tuzilgan bo‘lib, har bir professor-o‘qituvchi o‘z ixtisosligi bo‘yicha fan dasturini (sillabusni) mustaqil ishlab chiqgan. Jumladan, 49 ta sillabus kafedra a’zolari tomonidan tayyorlangan. Har bir sillabus kafedra kengashida jamoaviy muhokama qilinib, professor-o‘qituvchilarning o‘zaro fikr-mulohazalari asosida tuzatishlar kiritilgan va muhokama natijalari bayonnoma shaklida rasmiylashtirilgan.

Ish beruvchilar ishtiroki:

Ta’lim dasturini ishlab chiqish jarayonida ish beruvchi tashkilotlar ishtiroki bir nechta bosqichda ta’minlangan. Birinchi bosqichda kafedra tomonidan Toshkent viloyati hududidagi asosiy ish beruvchilar —Toshkent viloyati sport boshqarmasi, Sport federatsiyalari, Chirchiq  olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazi, Chirchiq shahridagi umumta’lim maktablari, bilan uchrashuvlar tashkil etildi. Uchrashuv davomida ish beruvchilarning bitiruvchilarga qo‘yadigan kasbiy talablari (sport mashg‘ulotlarini samarali tashkil etish, murabbiylik va pedagogik mahorat, sportchilarning jismoniy tayyorgarligini rivojlantirish, musobaqalarni tashkil etish va hakamlik qilish, sog‘lomlashtirish va tiklash jarayonlarini boshqarish ko‘nikmalari) aniq o‘rganildi hamda bayonnoma shaklida rasmiylashtirildi. Ikkinchi bosqichda ish beruvchilar vakillaridan tayyorlangan fan dasturlari bo‘yicha rasmiy taqriz xatlari olindi. Taqrizlarda ta’lim dasturining mehnat bozori ehtiyojlariga muvofiqligi baholandi va qo‘shimcha tavsiyalar berildi.

Soha mutaxassislari ishtiroki:

Ta’lim dasturini ishlab chiqishda sport sohasi mutaxassislari, tajribali murabbiylar va ilmiy tadqiqotchilar ishtiroki ta’minlangan. Xususan, Toshkent viloyati sport boshqarmasi, sport federatsiyalari, Chirchiq olimpiya va paralimpiya sport turlariga tayyorlash markazi hamda Chirchiq shahridagi umumta’lim maktablari vakillarining sport mashg‘ulotlarini tashkil etish, zamonaviy metodika va texnologiyalar bo‘yicha takliflari fan dasturlarining amaliy qismini boyitishda qo‘llanilgan.

Shuningdek, boshqa oliy ta’lim muassasalarining profil kafedra mudirlaridan tashqi taqrizlar olinib, ta’lim dasturining sifat darajasi baholangan. Xorijiy ekspertlarning fikr-mulohazalari ham inobatga olinib, fan dasturlari bo‘yicha rasmiy xulosalar jalb etilgan

Jarayonning tizimli yo‘lga qo‘yilishi:

Ish beruvchilar, soha mutaxassislari va professor-o‘qituvchilarning ta’lim dasturini ishlab chiqishdagi ishtiroki bir martalik tadbir emas, balki tizimli jarayon sifatida yo‘lga qo‘yilgan. Kafedra yillik ish rejasida ish beruvchilar bilan yillik davra suhbati, soha mutaxassislari bilan uchrashuvlar, professor-o‘qituvchilarning kafedra kengashidagi muntazam muhokamalar aniq muddatlar va mas’ullar bilan belgilangan. Har o‘quv yili boshida fan dasturlari ish beruvchilar va soha mutaxassislari takliflari asosida qayta ko‘rib chiqiladi va zarur o‘zgartirishlar kiritiladi. Bu tsiklik jarayon ta’lim dasturining mehnat bozori ehtiyojlariga doimiy muvofiqligini ta’minlaydi.

Shuningdek, universitetning 2026-2030 yillarga mo‘ljallangan strategik rejasida ta’lim dasturini rivojlantirish bo‘limining 18-bandida “Ta’lim dasturini ishlab chiqish jarayonida ish beruvchilar, soha mutaxassislari va professor-o‘qituvchilar ishtiroki ta’minlanib, mazkur jarayon tizimli yo‘lga qo‘yish” — deb belgilangan. Ushbu band ishtirok jarayonining tizimli xarakterga ega ekanligini kafolatlaydi.