Bugungi kunda ta’lim, xizmat ko’rsatish va muloqotning katta qismi internet orqali amalga oshmoqda. Shu sababli web texnologiyalarni bilish bo’lajak informatika o’qituvchisining asosiy kasbiy kompetensiyalaridan biriga aylandi.

Web sahifa uch asosiy texnologiyaga tayanadi:

  • HTML sahifaning tuzilishi va mazmunini belgilaydi;
  • CSS dizayn, ranglar va moslashuvchan (responsive) ko’rinishni ta’minlaydi;
  • JavaScript sahifani interaktiv qiladi: tugmalar, formalar, animatsiyalar va dinamik ma’lumotlar.

Bu uchlikning har biri alohida ahamiyatga ega, lekin ular birgalikda ishlaganda to’liq ishlaydigan sahifa hosil bo’ladi. Ularning rasmiy tavsifi va o’quv materiallari MDN Web Docs resursida ochiq berilgan.

Zamonaviy yo’nalishlar:

  • turli ekranlarga moslashuvchan dizayn (mobile-first). Responsive web design tushunchasi 2010-yilda E. Marcotte tomonidan taklif etilgan, mobile-first yondashuvi esa L. Wroblewski tomonidan 2011-yilda tizimlashtirilgan;
  • React, Vue kabi frontend freymvorklari;
  • serverda ishlaydigan dasturlar va ma’lumotlar bazasi bilan ishlash;
  • foydalanish qulayligi (UX) va imkoniyati cheklangan foydalanuvchilar uchun ochiqlik. Bu borada W3C tomonidan tayyorlangan WCAG 2.2 qo’llanmasi xalqaro standart hisoblanadi;
  • sun’iy intellekt vositalaridan kod yozish va sahifa yaratishda foydalanish.

Sun’iy intellektning web dasturlashdagi o’rni

Sun’iy intellekt vositalari o’quv jarayonida bir necha aniq vazifada yordam beradi. Ular tayyor kodni tushuntirib bera oladi, xatoning sababini topishga yordam beradi, rasmlar uchun muqobil matn (alt-matn) va test savollari loyihasini tayyorlaydi. Natijada talaba takroriy ishga kamroq vaqt sarflab, loyiha mantig’ini o’ylashga ko’proq vaqt ajrata oladi.

Shu bilan birga, bunday vositalar bergan kod har doim ham to’g’ri yoki xavfsiz bo’lavermaydi. Shuning uchun talaba avval asosiy tushunchalarni o’zi o’zlashtirishi, keyin esa tayyor javobni tekshirib, tushunib foydalanishi lozim. UNESCO ham ta’limda generativ sun’iy intellektdan foydalanishda inson nazorati va tanqidiy yondashuvni muhim shart sifatida ko’rsatadi.

Ta’limdagi ahamiyati. Web texnologiyalarni bilgan o’qituvchi o’z elektron darsligini, test platformasini yoki fan sahifasini mustaqil yarata oladi. Bu darslarni interaktiv qiladi va o’quvchilarning raqamli savodxonligini oshiradi.

Universitetimizdagi imkoniyatlar. “Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt” kafedrasida talabalar web texnologiyalari va web dizayn fanlari doirasida real loyihalar ustida ishlab, amaliy ko’nikmalarini mustahkamlaydi.

Foydalanilgan manbalar:

  1. MDN Web Docs (Mozilla): HTML, CSS va JavaScript bo’yicha hujjatlar.
  2. Marcotte, E. (2010). Responsive Web Design. A List Apart.
  3. Wroblewski, L. (2011). Mobile First. A Book Apart.
  4. W3C (2023). Web Content Accessibility Guidelines (WCAG) 2.2.
  5. UNESCO (2023). Guidance for generative AI in education and research.

#WebTexnologiyalar #WebDizayn #Informatika #CHDPU