Scopus AI o‘zbek tilida ham ishlayaptimi?

Avvalroq xabar qilinganidek, Universitetimiz uchun Scopus AI funksiyasidan foydalanish imkoniyati yaratilgani ilmiy izlanishlar samaradorligini oshirishda muhim amaliy imkoniyatlardan biri hisoblanadi. Tajribamizdan aniq bo‘ldiki, Scopus AI o‘zbek tilidagi so‘rovlarni ham qabul qilmoqda va ularga mazmunan mos javob shakllantira olmoqda.

Scopus AI oynasida o‘zbek tilida berilgan so‘rov va konsept tahlil funksiyasi
1-rasm. Scopus AI oynasida o‘zbek tilida berilgan so‘rov va konsept tahlil funksiyasi

Xususan, “O‘zbek tili haqida oxirgi 5 yillik tadqiqotlarini umumlashtiring” so‘rovimizga Scopus AI o‘zbek tilida javob qaytargan (1-rasmga qarang). Javobda o‘zbek tili bo‘yicha so‘nggi yillardagi tadqiqotlar bir nechta asosiy yo‘nalishlar bo‘yicha umumlashtirilgan, jumladan:

– o‘zbek tili uchun tabiiy tilni qayta ishlash texnologiyalari;
– morfologik tahlil, korpus lingvistikasi va ma’lumotlar to‘plami;
– boshqa so‘zlar bilan qayta ifodalash, tarjima va madaniy jihatdan bog‘liq birliklar;
– lakunologiya, til va madaniyat munosabatlari;
– ko‘p tillilik, elektron ta’lim va multimedia resurslari;
– terminologiya va sohaviy lug‘atlar;
– diaspora, dialektlar va o‘zbek tilining mintaqaviy variantlari.

Bu jihat Scopus AI faqat ingliz tilidagi so‘rovlarga emas, balki o‘zbek tilidagi ilmiy savollarga ham javob bera olishini ko‘rsatadi. Ayniqsa, foydalanuvchi o‘z ona tilida savol berib, Scopus bazasidagi xalqaro ilmiy manbalar asosida umumlashtirilgan javob olishi ilmiy adabiyotlar tahlilini ancha qulaylashtiradi.

Scopus AI oynasida so‘rovga javoban keltirilgan adabiyotlar ro‘yxati
2-rasm. Scopus AI oynasida so‘rovga javoban keltirilgan adabiyotlar ro‘yxati

Yuqorida keltirilgan rasmlardan ko‘rish mumkinki, Scopus AI nafaqat matnli xulosa beradi, balki mavzuga oid Concept Map ham shakllantiradi (2-rasmga qarang). Unda “Uzbek Language Research” markaziy tushuncha sifatida olinib, u “Language Policy”, “Linguistic Studies” va “Natural Language Processing” kabi yo‘nalishlarga ajratilgani tadqiqotchiga mavzuning to‘liq mazmunini ko‘rish, asosiy yo‘nalishlarni tezroq aniqlash va keyingi izlanish strategiyasini belgilashda yordam beradi (3-rasmga qarang), ammo mazkur qo‘shimcha funksiyalar ingliz tilida javob qaytarishini kuzatdik.

Konsept xarita funksiyasidan foydalanish natijasi
3-rasm. Konsept xarita funksiyasidan foydalanish natijasi

Yana bir muhim jihat shundaki, Scopus AI javobni shakllantirishda foydalanilgan manbalar bilan ishlash imkoniyatini ham berib, “More documents”, “Foundational documents” va “Related documents” bo‘limlari orqali foydalanuvchi mavzuga asos bo‘lgan yoki unga yaqin ilmiy maqolalarni ko‘rishi mumkin. Bunday qulaylik oddiy qidiruvdan farqli ravishda, izlanuvchiga mavzuga oid ilmiy adabiyotlar maydonini tezroq anglash imkonini beradi.

Shuningdek, Scopus AI javoblari yakuniy ilmiy xulosa sifatida emas, balki tadqiqotni boshlash, yo‘nalish tanlash, adabiyotlar sharhini tuzish va asosiy manbalarni aniqlash uchun yordamchi vosita sifatida qaralishi kerak [1]. Platformaning o‘zida ham natijalar sifati turlicha bo‘lishi mumkinligi eslatilganligidan har bir javobni albatta asl maqolalar, bibliografik ma’lumotlar va ilmiy dalillar bilan tekshirish talab etiladi, deya xulosa qilish mumkin.

Umuman olganda, Scopus AI o‘zbek tilida ham ishlash imkoniyatiga ega ekani universitetimiz professor-o‘qituvchilari, (tayanch) doktorantlari, magistrantlari va talabalariga xalqaro ilmiy axborot bilan ishlashda qo‘shimcha qulaylik yaratadi, biroq qo‘shimcha funksiyalarni ishga tushirganda natijalar ingliz tilida taqdim etilmoqda. Shunga qaramay, ilmiy mavzuni dastlabki tahlil qilish, adabiyotlar sharhini shakllantirish, tadqiqotdagi asosiy konseptlarni aniqlash va xalqaro manbalarni saralash jarayonlarida Scopus AI samarali raqamli yordamchi bo‘lib xizmat qilishi mumkin.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1. O‘zbekiston Respublikasi Oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligining 2026-yil 1-maydagi “O‘zbekiston milliy ilm-fanining nufuzini oshirishga qaratilgan tizimli chora-tadbirlarni amalga oshirish to‘g‘risida”gi 170-son buyrug‘i. 1-ilova: “Ilmiy faoliyatga doir namunaviy ilmiy etika qoidalari”. – Toshkent, 2026.