Dasturlashni o’rganishga qaror qilgan talabaning birinchi savoli odatda shu bo’ladi: “Nimadan boshlay?” Python sintaksisi sodda, imkoniyatlari esa keng, shu bois u bu yo’lni boshlash uchun eng qulay tillardan biri. Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt kafedrasi “Algoritmik tillar va dasturlash” hamda “Dasturlash” fanlari tajribasiga tayanib, Python’ni noldan o’rganishning quyidagi yo’l xaritasini taklif qiladi.

1-bosqich. Asoslar: o’zgaruvchilar va ma’lumot turlari
Avval sonlar, satrlar, mantiqiy qiymatlar, input() va print() bilan ishlashni o’rganing. Masalan, oddiy kalkulyator yoki “Ismingiz nima?” deb so’raydigan dastur yozing.

2-bosqich. Shartlar va sikllar
if, for va while operatorlari dasturga “fikrlash” imkonini beradi. Bu bosqichda juft-toq sonlarni aniqlash, ko’paytirish jadvali yoki sonni topish o’yini kabi mashqlarni bajaring.

3-bosqich. Ma’lumotlar tuzilmalari
Ro’yxat (list), lug’at (dict), kortej (tuple) va to’plam (set) bilan ishlashni o’rganing. Real dasturlarning deyarli barchasi aynan shu tuzilmalarga tayanadi.

4-bosqich. Funksiyalar va modullar
Kodni qayta foydalanish mumkin bo’lgan qismlarga ajratishni o’rganing. Shu bosqichda try-except yordamida xatolarni qayta ishlash odatini shakllantiring, chunki yaxshi dasturchi xatoni oldindan ko’radi.

5-bosqich. Fayllar va obyektga yo’naltirilgan dasturlash
Fayldan o’qish va unga yozish, keyin esa sinflar (class) va obyektlar bilan ishlashni o’zlashtiring. Masalan, talabalar ro’yxatini faylda saqlaydigan kichik dastur yarating.

6-bosqich. Kichik loyiha
Bilimlaringizni bitta to’liq loyihada birlashtiring: kundalik, test tizimi, Telegram bot yoki oddiy o’yin. Loyiha sizning ilk portfoliongiz bo’ladi.

Muvaffaqiyat uchun 3 ta maslahat:

  • Har kuni oz-ozdan yozing. Kuniga 30 daqiqa amaliyot haftasiga bir marta 5 soat o’tirishdan samaraliroq.
  • Xatolardan qo’rqmang. Xato xabarini diqqat bilan o’qish dasturlashning eng muhim ko’nikmalaridan biri.
  • Kodni faqat ko’chirib olmang, uni tushuning. Har bir qatorning vazifasini o’zingizga tushuntirib bera olsangiz, demak, mavzuni o’zlashtirgansiz.

Python’ni o’rganish uchun talabalar kafedra amaliyotida qo’llanilayotgan CodeLearn Pro (kodbaholash.uz) platformasidan foydalanishlari mumkin. Platformada yozilgan kod sun’iy intellekt yordamida tekshiriladi va har bir xato bo’yicha izoh beriladi.

R.O. Sultanov, Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt kafedrasi katta o’qituvchisi