Bugun ko’plab talabalar topshiriq bajarish, mavzuni tushunish yoki kod yozishda ChatGPT, Gemini, Claude kabi sun’iy intellekt vositalaridan foydalanadi. Bu vositalar to’g’ri ishlatilsa, shaxsiy repetitor kabi yordam beradi. Noto’g’ri ishlatilsa esa bilim o’rniga faqat tayyor javob qoldiradi. Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt kafedrasi talabalarga quyidagi qoidalarni tavsiya qiladi:

1. Avval o’zingiz urinib ko’ring.
Masalani darhol AI’ga bermang. 15–20 daqiqa o’zingiz o’ylab ko’ring, yechimning bir qismini yozing. Faqat shundan keyin qiynalgan joyingiz bo’yicha savol bering. Miya mustaqil fikrlaganda o’rganadi.

2. Javobni emas, tushuntirishni so’rang.
“Kodni yozib ber” o’rniga “Bu kod nima uchun xato beradi?” yoki “Bu algoritm qanday ishlaydi, sodda misol bilan tushuntir” deb so’rang. Tushuntirish olgandan keyin yechimni o’zingiz yozing.

3. Har bir faktni tekshiring.
Sun’iy intellekt ham xato qiladi: mavjud bo’lmagan manbani keltirishi yoki noto’g’ri formulani ishonch bilan aytishi mumkin. Muhim ma’lumotlarni darslik, ilmiy maqola yoki rasmiy manba bilan solishtiring. Kodni esa albatta ishga tushirib sinab ko’ring.

4. Shaxsiy ma’lumot bermang.
AI suhbatiga pasport ma’lumotlari, parollar, bank kartasi raqami yoki boshqa odamlarning shaxsiy ma’lumotlarini yozmang. Kiritilgan matn qayerda va qancha muddat saqlanishini har doim ham bilmaysiz.

5. Halol bo’ling.
Agar topshiriqda AI’dan foydalangan bo’lsangiz, buni o’qituvchiga ochiq ayting. Sun’iy intellekt yozgan matnni o’zingizniki sifatida topshirish akademik halollik qoidalariga zid. Bundan tashqari, imtihonda yoki ishda aynan shu bilim sizdan so’raladi.

Xulosa: sun’iy intellekt — kuchli yordamchi, lekin u sizning o’rningizga o’rganib bera olmaydi. Uni savol beradigan, tushuntiradigan va tekshiradigan sherik sifatida ishlating, shunda bilimingiz chuqurroq va mustahkamroq bo’ladi.

R.O. Sultanov, Axborot texnologiyalari va sun’iy intellekt kafedrasi katta o’qituvchisi